आन्दोलनमा एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई - बालेन

आन्दोलनमा एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई तर दोष Gen Z र आम जनतालाई।

आन्दोलनमा एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई। तर त्यो आगोमा पोलिन्छ जनता। देशका सडकमा झण्डा फरक, नारा फरक, तर पीडा एउटै— आम जनताको। राजनीति यहाँ प्रतिस्पर्धा होइन, प्रतिशोध बनेको छ।

जब एमाले सत्तामा हुन्छ, काँग्रेस सडकमा उत्रिन्छ। जब काँग्रेस सत्तामा पुग्छ, एमाले आन्दोलन गर्छ। हरेकपटक जनता बीचमा अल्झिन्छन्— स्कुल बन्द, कार्यालय बन्द, अस्पतालमा सेवा रोकिन्छ। तर नेताहरूका गाडी, भाषण र सुरक्षा कहिल्यै बन्द हुँदैनन्।

हामीले दललाई देशभन्दा ठुलो बनाएका छौं। “मेरो पार्टी” भन्ने नारा “मेरो देश” भन्दा बढी गुञ्जिन्छ। राजनीतिमा आगो बाल्नेहरू नेताको नाममा जलाउँछन्, तर देशका सपना र सम्भावना खरानी बन्छन्।

बालेन शाहले भनेका छन्— “देश बिग्रिएको होइन, सोच बिग्रिएको हो।” साँचो कुरा त्यही हो। हामीले सोच बदलेनौं भने, देशले बाटो कहिल्यै फेर्दैन। समस्या एमाले वा काँग्रेस होइन— समस्या सोच हो, जहाँ विरोधलाई नाश र प्रतिद्वन्द्वीलाई शत्रु ठानिन्छ।

अब आगो होइन, सहयोग चाहिन्छ। दलहरूबीच प्रतिशोध होइन, प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ— काममा, इमानमा, र जनसेवामा। जब त्यो प्रतिस्पर्धा सुरु हुन्छ, तब मात्रै “एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ” भन्ने वाक्य अन्त्य हुनेछ, र नयाँ वाक्य लेखिनेछ— “देश बनाउनेमा सबै हात मिलाउँछन्।”

१. दोषको खेल : हामी र हाम्रो बहाना

आन्दोलनमा एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई। तर त्यो आगोमा पोलिन्छ आम जनता। यो वाक्य केवल राजनीतिक घटनाको चित्रण होइन, यो हाम्रो मानसिकताको दर्पण हो। हामी सधैं दोष खोज्ने बानीमा जकडिएका छौं— हरेक असफलता, हरेक कमजोरी, हरेक निराशाको कारण अरूको काँधमा हाल्ने। यस्तो सोचले देशलाई होइन, सोचलाई जलाइरहेको छ।

हामी “विदेशीले हाम्रो देश बिगार्‍यो”, “नेताहरू बेइमान छन्”, “युवाले देश छाडे” भनेर गुनासो गर्छौं। यी वाक्यहरू हामीले यति धेरै दोहोर्‍याएका छौं कि अब त ती सामान्य सान्त्वना वाक्यजस्ता लाग्छन्। तर कहिल्यै सोच्यौं— हामी आफैंले के गरिरहेका छौं?

के विदेशीले हाम्रो बाटोमा फोहर फ्याँकेका हुन्? होइन। त्यो हामी नै हौं, जसले फोहर उठाउन चाहँदैनौं।
के नेताहरू बेइमान छन् भनेर हामी इमानदार बन्ने प्रयास गर्छौं? धेरैजसो बेला होइन। बरु नेताको नाममा हाम्रा आफ्नै सानो बेइमानी लुकाउँछौं।
के युवाले देश छाडे भनेर हामीले देशभित्र केही गर्न खोज्यौं? वा हामी पनि सजिलो बाटो खोज्दै कतार, जापान, वा अष्ट्रेलिया फर्किन तयार भयौं?

हामीले अरूको गल्ती देख्ने आँखामा धारिलोपन राख्यौं, तर आफ्नै गल्ती बुझ्ने आँखा अन्धा बनायौं। यही हो हाम्रो दोषको खेल। जबसम्म हामी आफ्नै जिम्मेवारी नलिन्छौं, तबसम्म कुनै पनि नीति, नेता, वा नारा देश बदल्न सक्दैन।

काठमाडौंका मेयर बालेन शाहले भनेका छन्— “देश बिग्रिएको होइन, सोच बिग्रिएको हो।”
साँचो कुरा त्यही हो। देश त माटो, पानी, र जनताको स्वरूप हो। माटो बिग्रिँदैन, बिग्रिन्छ सोच। जब सोच स्वार्थी, आक्रोशित र निष्क्रिय बन्छ, तब समाजको मेरुदण्ड कमजोर पर्छ।

त्यसैले अब समय दोष होइन, उत्तरदायित्व खोज्ने हो। देश बनाउने शक्ति हाम्रै हातमा छ— नेताले बाटो देखाउन सक्छ, तर हिँड्ने त हामी नै हौं। यदि सोच बदलियो भने, आन्दोलनको आगो पनि उज्यालो बन्न सक्छ।
देश बिग्रिएको होइन, हाम्रा बहाना र दोषले ढाकिएको हो। अब ती बहाना हटाउने बेला आएको छ।

२. भिसा र घरको ढोका : इज्जतको मूल्य

आज धेरै नेपालीहरू भिसाको लागि अरूको घर ढक्ढक्याइरहेका छन्। कसैको सिफारिस माग्दै, कसैको नाममा झुक्दै, कसैको कृपा खोज्दै— हामी आफ्नो सपना बेचिरहेका छौं। त्यो बेला देशको सम्मानभन्दा व्यक्तिगत फाइदा ठूलो देखिन्छ। हामी भिसा पाउँछौं, तर बिस्तारै आत्मसम्मान हराउँदै जान्छ। अनि विदेश पुगेपछि फेसबुकमा लेख्छौं— “देशमा केही सम्भावना छैन।”

तर साँचो प्रश्न यही हो— सम्भावना छैन, कि हामीले खोज्नै छोड्यौं?
देशको सम्भावना त कहिल्यै मर्दैन, मर्छ केवल हाम्रो साहस र परिश्रम गर्ने बानी। कसैले विदेश जानु अपराध होइन, बरु आफ्नै देशलाई तुच्छ ठान्नु नै साँचो अपराध हो। हाम्रा हातमा श्रम छ, बुद्धि छ, र सिर्जनशीलता छ— तर त्यसलाई प्रयोग गर्न नजान्नु नै हाम्रो कमजोरी हो।

काठमाडौंका मेयर बालेन शाहले भनेका छन्— “विदेश जानु पाप होइन, तर आफ्नै देशमा केही नगरी गुनासो गर्नु पाप हो।”
यो वाक्य केवल भाषण होइन, आत्मसाक्षात्कार हो। बालेनले युवाहरूलाई सिकाएका छन् कि परिश्रम र आत्मविश्वासले सम्भावनाको ढोका भित्रै खुल्छ। जसले आफ्नै सहरमा, आफ्नै देशमा केही बनाउन खोज्छ, उसले कहिल्यै “देशमा केही छैन” भन्ने वाक्य बोल्दैन।

भिसा पाउनलाई अरूको घर धाउने हामीले कहिल्यै आफ्नै देशको ढोका ढक्ढक्याएका छौं र?
के हामीले कहिल्यै आफैंलाई सोध्यौं— “म देशका लागि के गर्न सक्छु?”
त्यो प्रश्न सोध्ने हिम्मत नै परिवर्तनको पहिलो ढोका हो। जब त्यो ढोका खुल्छ, तब भिसाको ढोका होइन, इज्जतको ढोका खुल्छ।

देशले हरेक नागरिकलाई सन्देश दिइरहेको छ— “तिमी विदेश गए पनि फर्केर आउन सक्छौ, तर आत्मसम्मान लिएर जाऊ।”
किनकि भिसा त कागज हो, तर इज्जत आत्माको मूल्य हो। देशप्रेम भनेको केवल झण्डा फहर्याउने कुरा होइन, त्यो आफ्नै घर, आफ्नै सडक, आफ्नै सहरलाई इज्जतका साथ हेर्ने दृष्टिकोण हो।
त्यसैले अब समय आएको छ— अरूको घर होइन, आफ्नै देशको ढोका ढक्ढक्याउने। यही बाटोबाट आत्मसम्मानको नयाँ यात्रा सुरु हुन्छ।

३. राजनीति : अरूलाई जलाउने, आफैं पोलिने खेल

हामी दलका नाममा रगत ताताउँछौं, तर राष्ट्रका नाममा मौन बस्छौं। यही हो नेपालको राजनीतिक बिमारी। जब आन्दोलन हुन्छ, एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई। तर त्यो आगोमा पोलिन्छ आम जनता— जसले न झण्डा पाएको छ, न सत्ताको लाभ। अस्पतालमा सुत्केरी आमा सास्ती भोग्छे, विद्यार्थीको परीक्षा स्थगित हुन्छ, मजदुरको पेट खाली हुन्छ। आन्दोलनको धुवाँमा जनताको जीवन झन् अन्धकार बन्छ।

हामीले पार्टीप्रतिको निष्ठा देशप्रतिको जिम्मेवारीभन्दा ठूलो बनाएका छौं। “मेरो पार्टी” भन्ने आवाज “मेरो देश” भन्दा ठुलो गुन्जिन्छ। पार्टी बदलिन्छ, तर प्रवृत्ति कहिल्यै बदलिँदैन। सडकमा नारा नयाँ हुन्छ, तर सोच पुरानै— विरोध, प्रतिशोध, र आरोपको खेल। र जब देश सुस्त हुन्छ, त्यो सुस्तता कुनै दलको होइन, हाम्रो सामूहिक परिणाम हो।

काठमाडौंका मेयर बालेन शाहले यो प्रवृत्तिलाई ठ्याक्कै देखाएका छन्। उनले राजनीति होइन, जिम्मेवारीको अभ्यास देखाए। उनले सडकमा नारा होइन, बुल्डोजर उतारे। भाषण होइन, नाला सफा गरे। उनको शैली भिन्न थियो— उनले प्रमाणित गरे, “देश बनाउने कुरा गफ होइन, काम हो।”

बालेनले जनतालाई सिकाए— विरोध गर्न सजिलो छ, बनाउने कठिन। भाषणले सहर सफा हुँदैन, कार्यले मात्र हुन्छ। उनले शहरलाई सुधार्ने क्रममा विरोध पनि भोगे, आलोचना पनि सहे, तर रोकिएनन्। उनले देखाए कि साँचो राजनीति विरोध होइन, निर्माण हो।

तर हामी अझै पनि पुरानै सोचमा अड्किएका छौं— “मेरो पार्टी, मेरो मान्छे, मेरो लाभ।”
त्यही सोचले देशलाई सानो बनाएको छ। जबसम्म दलको नाम राष्ट्रको नामभन्दा ठूलो रहन्छ, तबसम्म विकासको आगो पनि झिल्कोमात्र रहन्छ।

अब राजनीतिमा जलाउने होइन, उज्यालो पार्ने समय हो। विरोध होइन, प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ— काममा, इमानमा, र दृष्टिमा। जब यस्तो प्रतिस्पर्धा सुरु हुन्छ, तब मात्रै त्यो आगो उज्यालो बन्छ, जसले जलाउँदैन— देशलाई उज्यालो बनाउँछ।

४. चियाको टेबलमा रगत : शब्दमा राग, व्यवहारमा द्वेष

चियाको टेबलमा हामी “देश मर्न लाग्यो” भनेर गुनासो गर्छौं। बिहानको चियासँगै राजनीति, भ्रष्टाचार, र विकासका कुराहरू मिसिन्छन्। हामी देशका सबै समस्या चिया सँगै घोल्छौं— नेताहरूको आलोचना गर्छौं, नीतिको विरोध गर्छौं, अनि अन्त्यमा निष्कर्ष निकाल्छौं, “यो देश अब चल्दैन।” तर त्यसै बेला, कसैले केही राम्रो काम गर्न खोज्यो भने हामी उसैप्रति शंका गर्छौं।

कसैले शहर सफा गर्न थाले भने, हामी तुरुन्तै भन्छौं— “पपुलर हुन खोजेको।”
कसैले सडक बनाए भने, अनुमान गर्छौं— “कमिसन खाएको होला।”
कसैले युवा अभियान सुरु गरे भने, टिप्पणी गर्छौं— “फेसबुकको नाटक हो।”
हामी आलोचना गर्न माहिर छौं, तर सराहना गर्न कंजुस। सकारात्मक कुरा गर्न मन लाग्दैन, किनभने त्यसका लागि मन सफा हुनुपर्छ।

बालेन शाहले भनेका छन्— “सकारात्मक कुरा गर्न गाह्रो हुन्छ, किनभने त्यसका लागि मन सफा हुनुपर्छ।”
यो वाक्य केवल एक भनाइ होइन, एक यथार्थको ऐना हो। बालेनले देखाए, जब तपाईं इमानदारीपूर्वक केही गर्न चाहनुहुन्छ, तपाईंलाई समर्थनभन्दा बढी आरोप मिल्छ। उनले शहर सफा गरे, तर कतिले भने— “शो अफ गर्दैछ।” उनले सहरका अनियमितता हटाए, तर कतिले भन्यो— “पपुलिज्म हो।” तर उनले बोल्न छोडेनन्, किनभने उनले बुझ्थे— परिवर्तनका लागि शब्द होइन, व्यवहार सफा हुनुपर्छ।

हाम्रो समस्या केवल नेतामा होइन, हाम्रो सोचमा पनि छ। हामीले शब्दमा राग र व्यवहारमा द्वेष भरेका छौं। हाम्रा रगत एउटै छ— नेपालीको, तर सोच फरक। एउटाले देश बनाउने सपना देख्छ, अर्काले त्यसलाई चिया टेबलमा व्यङ्ग्यमा बदल्छ।

त्यसैले कहिलेकाहीँ लाग्छ— हामी रगत होइन, राग र द्वेष पिइरहेका छौं।
जबसम्म हामी एकअर्काको प्रयासमा शंका गर्छौं, तबसम्म देशको सुधार असम्भव रहन्छ। देश सुधार्ने काम “सही विचार” बाट सुरु हुन्छ, तर त्यो विचार जन्मिन मन सफा हुनुपर्छ।

अब चियाको टेबलमा गुनासो होइन, समाधानको कुरा गरौं।
सकारात्मक सोचलाई ट्रेन्ड बनाऔं, सहयोगलाई संस्कार बनाऔं।
किनभने देश बदल्ने काम सुरु हुन्छ त्यही क्षण— जब हामी आलोचना होइन, आभार व्यक्त गर्न सिक्छौं।

५. लाज लाग्दैन? : सोच सफा गर्ने समय

अब प्रश्न यही हो— लाज लाग्दैन?
देश हाम्रै हो, गल्ती पनि हाम्रै। हामीले दोष खोज्दै अरूको दोषमा आँखा लगाउँछौं, तर आफ्नै निष्क्रियता छुपाइरहेका छौं। पुल नबनेको दोष विदेशीलाई दिनु, भिसा नपाएको रिस अरूमा थाप्नु, सबै केवल बहाना हो। हरेक असफलता हाम्रो आफ्नै तयारी, हाम्रो आफ्नै मेहनतको कमी हो।

राजनीतिक झगडाको धुवाँमा हाम्रो भविष्य हराउँदैछ। सडकमा आगो बाल्नेले देश बनाउँदैन, तर हामी मौन बस्दा देशको आवाज हराउँछ। तर अझै समय छ— आफ्नो घर, आफ्नो टोल, आफ्नो सोचबाट सफा गर्न सुरु गरौं। जब हरेक नागरिक आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्छ, तब मात्र राष्ट्रिय परिवर्तनको बीउ रोपिन्छ।

फोहोर सडकमा मात्र छैन, हाम्रो सोचमा छ। असल काम गर्ने मन र इमानदारीको अभावले सोचलाई फोहोर बनाएको छ। जब सोच सफा हुन्छ, तब देश स्वतः सफा देखिन्छ। यो मात्र कल्पना होइन, व्यवहारमा सम्भव छ।

बालेन शाहले देखाए— इमान, दृढता र आत्मविश्वास लिएर काम गर्न सकिन्छ। भाषण र नारा मात्र होइन, व्यवहार र कर्मले देश परिवर्तन गर्न सक्छ। यदि हामी पनि यही मार्ग अपनायौं भने, देशमा परिवर्तन कुनै सपना होइन, साँचो हकीकत बन्नेछ।

अब समय आएको छ— गुनासो र आरोप होइन, योगदान र काम सुरु गर्ने।
सोध्नुहोस् आफैंलाई— म देशका लागि के गर्छु?
त्यो प्रश्नको उत्तर नै सोच सफा गर्ने पहिलो कदम हो, र त्यही कदमले देशलाई उज्यालो बनाउनेछ।

निष्कर्ष : परिवर्तनको बाटो हामी नै हो

देश बदल्ने कुरा केवल नेताले गर्न सक्दैनन्, सोचले गर्छ। नेता त केवल दिशामात्र देखाउँछन्, तर बाटो हिँड्ने जिम्मेवारी हामी सबैको हो। आलोचना गर्न सजिलो छ, तर योगदान दिन कठिन। त्यसैले लाज त त्यसबेला लाग्छ जब हामी मात्र आलोचना गर्छौं, तर काममा कहिल्यै हात हाल्दैनौं।

अब समय गुनासो गर्ने होइन, योगदान गर्ने हो। हरेक नागरिकले आफ्नो जिम्मेवारी बुझेको दिन, देशमा साँचो परिवर्तन सुरु हुन्छ। हामीले बुझ्नुपर्छ— देश बिगार्ने पनि हामी हौं, देश बनाउने पनि हामी नै। हाम्रा कर्मले मात्र समाजको आकार निर्धारण हुन्छ।

काठमाडौंका मेयर बालेन शाह ले देखाएका छन्— समस्या बुझ्नु मात्र पर्याप्त छैन, समाधान गर्ने बानी बसाल्नु जरुरी छ। उनले भाषण मात्र होइन, व्यवहारबाट उदाहरण देखाए। सडक, नाला, सार्वजनिक स्थान सफा गर्नु, कानुनी कामको पालन गर्नु— यही दैनिक अभ्यास हो, जसले समाज र राष्ट्रलाई बलियो बनाउँछ।

हामीले आफ्नै भागको जिम्मेवारी बुझेका दिन, “आन्दोलनमा एमालेलाई काँग्रेसले जलाउँछ, काँग्रेसलाई एमालेलाई” भन्ने पुरानो वाक्य इतिहासमा मात्र बाँकी रहनेछ। नयाँ युगको वाक्य लेखिनेछ— “देश बनाउनेमा सबैले हात मिलाए।”

किनभने, अन्ततः सत्य यही हो— देश बिगार्ने पनि हामी हौं, तर देश बनाउने शक्ति पनि हामीसँगै छ। अब केवल सोच परिवर्तन गरेर, योगदान र कर्ममार्फत, हामीले राष्ट्रको भविष्य उज्यालो बनाउन सक्छौं।