सियो बनाउने कारखाना छैन, तर भ्रम छर्ने कारखाना गाउँ–गाउँमा - डा. महाबिर पुन

हाम्रो देशमा सियो बनाउने एउटा सानो कारखाना खोल्न पनि ठूलो संघर्ष गर्नुपर्छ। कच्चा पदार्थ, सीप, पूँजी र बजारको अभाव देखाइन्छ। तर अचम्म के छ भने कुनै उद्योग दर्ता नगरी, कुनै उत्पादन नगरी, कुनै रोजगारी नदिई पनि केही “कारखानाहरू” भने गाउँ–गाउँमा खुलेका छन्। ती कारखानाहरूले सियो, कपडा, औजार वा खाद्यान्न उत्पादन गर्दैनन्; ती कारखानाहरूले उत्पादन गर्छन्—भ्रम, झूट, आश्वासन र विभाजन। हामी तिनैलाई राजनीतिक दलका स्थानीय कमिटी भन्छौँ।

राजनीतिक दल लोकतन्त्रका आधारस्तम्भ मानिन्छन्। सिद्धान्ततः तिनले नागरिकलाई सचेत बनाउने, नीति निर्माणमा सहभागी गराउने र देशको विकासका लागि नेतृत्व दिने काम गर्नुपर्छ। तर व्यवहारमा, विशेष गरी स्थानीय तहमा, धेरै कमिटीहरू उत्पादनमुखी होइनन्; भ्रममुखी बनेका छन्। विकासका योजना भन्दा नाराहरू बढी छन्, समाधान भन्दा दोषारोपण बढी छ, र तथ्य भन्दा भावनाको व्यापार बढी छ।

गाउँको वास्तविक समस्या के हो? बेरोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यको कमजोर अवस्था, कृषि उत्पादनको बजार नपाउनु, युवा पलायन, सिँचाइ र प्रविधिको अभाव। तर स्थानीय राजनीतिक कमिटीको बैठकमा यी समस्याको दीर्घकालीन समाधानभन्दा “फलानो पार्टी आए सबै ठीक हुन्छ”, “अर्को पार्टीले देश बिगार्‍यो” जस्ता कुरा बढी सुन्न पाइन्छ। यसरी समस्या समाधान गर्ने सोच होइन, समस्या ढाकछोप गर्ने भ्रम उत्पादन हुन्छ।

निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा यी भ्रम कारखानाहरू झनै सक्रिय हुन्छन्। साना उपलब्धिलाई पहाडजस्तो बनाइन्छ, असफलतालाई कसैको षड्यन्त्र भनिन्छ। विकासको मापन सडकको लम्बाइ वा उद्घाटनको संख्याबाट गरिन्छ, तर त्यसले जनताको जीवनमा के परिवर्तन आयो भन्ने प्रश्न उठाइँदैन। नागरिकलाई सचेत र आत्मनिर्भर बनाउने सट्टा, मतदातालाई भावनात्मक रूपमा निर्भर बनाइन्छ।

सबैभन्दा चिन्ताजनक कुरा के भने, यी भ्रम कारखानाहरूले युवाको ऊर्जा र समय पनि खेर फालिरहेका छन्। सीप सिक्ने, उद्यम सुरु गर्ने, कृषि र प्रविधिमा नवप्रवर्तन गर्ने समय राजनीतिक झगडा, गुटबन्दी र पोस्टर टाँस्नमै बित्छ। उत्पादनशील काममा लाग्नुपर्ने युवा “कार्यकर्ता” बन्न बाध्य छन्, तर त्यो कार्यले न उनीहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउँछ, न समाजलाई समृद्ध।

यदि गाउँ–गाउँमा सियो बनाउने जस्तो सानो उद्योग पनि खुलेको भए, त्यसले रोजगारी दिन्थ्यो, आत्मसम्मान बढाउँथ्यो र अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँथ्यो। तर दुर्भाग्यवश, हामीले उत्पादनभन्दा भ्रमलाई प्राथमिकता दिएका छौँ। राजनीतिक चेतनाको नाममा आलोचनात्मक सोच होइन, अन्धसमर्थन सिकाइँदैछ।

अब समय आएको छ—भ्रम छर्ने कारखानाहरू बन्द गर्ने होइन, तर तिनको स्वरूप परिवर्तन गर्ने। राजनीतिक दलका स्थानीय कमिटीहरू बहस र नाराको थलो मात्र होइन, समाधान र उत्पादनको केन्द्र बन्नुपर्छ। जनतालाई सपनाको कथा होइन, सीप, अवसर र यथार्थ बुझाउने नेतृत्व चाहिएको छ।

देश सियो बिना पनि चल्ला, तर सत्य, श्रम र उत्पादन बिना कहिल्यै समृद्ध हुँदैन। त्यसैले अब प्रश्न उठाउनुपर्छ—हामी भ्रम उत्पादन गर्ने कारखाना चाहन्छौँ कि भविष्य बनाउने उद्योग? उत्तर हामी सबैले, गाउँ–गाउँबाट दिनुपर्छ।